ΣΤΙΧΟΙ - ΠΟΙΗΜΑΤΑ - ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ - ΕΙΚΟΝΕΣ - ΠΙΝΑΚΕΣ - ΥΦΑΝΤΑ - ΣΧΕΔΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΟΝ ΚΡΗΤΙΚΟ ΙΧΝΗΛΑΤΗ
Άναπαράσταση της χρυσής Κρητικής σκύλας που ο Ήφαιστος κατασκεύασε και η οποία θήλασε τον Βασιλιά της Κυδωνίας, Κύδων (πίνακας του Κρητικού Ζωγράφου Ρουσσέτου Παναγιωτάκη)
Ριζίτικο της Κυδωνίας
Πάνω στη πάχνη του χιονιού
σκύλα λαγό ζυγώνει
κι ήτονε η σκύλα γαλανή
κι ολόχνωτη στο χιόνικ' ελόξεψε του κυνηγού
σκοτώνει ο νιός τη σκύλα
δε κλαίει ο νιός τη σκύλα του
μον΄ κλαίει το μανιάκιμανιάκι μου ολοπλούμιστο ...
ΡΙΖΙΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ
Σα δροσινίασουν τα λαγγά και βασιλέψει ο ήλιος
Βόσκεστ΄ αγρίμια βόσκεστε, λαγοί δροσολογάστε
Κι απόθανεν ο κυνηγός απού σα σε κυνήγα
Κι αφήκε και παραγγελιά εις τσ’ άλλους κυνηγάρουςΠαιδιά κια μπάτε σε λαγό ή σ’ αγριμιού κυνήγι
Περάσετε απ’ το μνήμα μου, διπλοσφυρίξετε μου
Κι έχω ραβδί για το λαγό, δοξάρι για τ’ αγρίμι
Έχω και σκύλες όμορφες να στέκουνε στσι πόρους
Η Γαλανή τονε πετά, η μαύρη τονε πιάνει
Κι κουμαριά στα ντόντια τσι σπίτι μου τονε πάει.(πηγή: www.rizitiko.org Υπέυθυνος: Μουζουράκης Ευτύχης Σκαφιδάκια Κυδωνίας Χανίων)
Στο παραπάνω ριζίτικο, το οποίο από τις περιγραφές του φαίνεται να είναι πολύ παλαιότερο του 1400 μχ. Περιγράφεται ο καημός του κυνηγού για τη χαρά του κυνηγιού που χάνει και ζητάει από τους συναδέλφους του όχι μόνο νοητά να τον καλέσουν στα κυνήγια τους από τον τάφο αλλά να φροντίσουν και για την κυνηγετικό χρόνο που θα το κάνουν, να είναι δηλαδή τις δροσερότερες απογευματινές ώρες.
Μας περιγράφει ακόμα μέσα σε δύο γραμμές και τα όπλα που χρησιμοποιούσαν. Το ραβδί και το δοξάρι. Δηλαδή την ξύλινη βέργα που και σήμερα χρησιμοποιούμε και λέμε κατσούνα (από την άκρη της που είναι κυρτή, γυριστή κάνει δηλαδή κατσούνι) και η οποία χρησίμευε για να εξαπολυθεί εναντίον του διωκόμενου από τα σκυλιά θηράματος με σκοπό τον τραυματισμό, προκειμένου να συλληφθεί το θήραμα από τα ακυλιά ή να θανατωθεί.
Το δοξάρι είναι το τόξο, το όπλο για μεγαλύτερες αποστάσεις και για πιο καίρια χτυπήματα αλλά και για θηράματα μεγαλύτερα ή για σημεία που τα σκυλιά δεν είχαν πρόσβαση, όπως ο Αίγαγρος (το αγρίμι όπως αναφέρει) το οποίο αν καταδιωχθεί από τα σκυλιά, ξέροντας ότι δεν μπορεί να τα ανταγωνιστεί στο τρέξιμο, πεζώνει όπως λέμε (δηλαδή ανεβαίνει στις πέζες = μικρά πατάρια πάνω στις ορθοπλαγιές των βράχων) αναρριχάται σε απόκρημνα σημεία προκειμένου να μην το φτάνουν τα σκυλιά, εκεί ο κυνηγός μπορούσε από μια σχετικά μακρινή απόσταση να το χτυπήσει με το βέλος του και να το συλλάβει. Ακόμα περισσότερο περιγράφει και τα σκυλιά του, των οποίων εξαίρει και τις ικανότητες αλλά μας δίνει και την πληροφορία ότι και τότε όπως και σήμερα στην Κρήτη το κυνήγι γίνεται με αγέλη σκυλιών. Τα χρώματα τους είναι, γαλανή (λευκή), Μαύρη και κουμαριά =από τους καρπούς του δέντρου κουμαριά που είναι κόκκινοι (κόκκινη = κεραμιδί= το χρώμα του ελαφιού). Αναφέρει μάλιστα και τις ικανότητες της κάθε μίας.
Η λευκή σκύλα τονε πετά (τον ξεφωλιάζει) η μάυρη τονε πιάνει (τον συλλαμβάνει) κι κουμαριά στα ντόντια τσι στο σπίτι τονε πάει (και η κόκκινη κρατώντας τον στα δόντια της τον πηγαίνει στο σπίτι), ασφαλώς είναι σαφές ότι αναφέρεται στο λαγό. Δηλαδή και Ιχνηλασία και καταδίωξη και θηραματοφορία. Επιβεβαιώνεται και εδώ η πολύ-χρηστικότητα του Κρητικού σκύλου αλλά και προπαντός η ικανότητα του στο ξεφώλιασμα δηλαδή Ιχνηλασία.ΚΡΗΤΙΚΟ ΚΕΝΤΗΜΑ ΣΕ ΓΥΡΟΠΟΔΙ (1600-1700μχ)
Αυτό το κέντημα αγοράστηκε από κάποιο Αμερικανό πρίν από 400 χρόνια περίπου από την Κρήτη και διατηρήθηκε από τους απογόνους του εξαιτίας της αξίας αλλά και του περίτεχνου του κεντήματος του. Το 1925 δωρήθηκε στο Textile Museum και στον Ιδρυτή του Μουσείου George Hewitt Myers. Από τότε βρίσκεται σε αυτό το μουσείο το οποίο βρίσκεται στην Ουάσιγκτον. Αναπαριστά γοργόνες και δράκους, μέλισσες, παγώνια, γαρύφαλλα, κρίνους. Δεξιά και αριστερά της γοργόνας 2 κρητικά σκυλιά φύλακες. Ευδιακριτά με τα όρθια αυτιά, το μυτερό ρύγχος και την κουλουριαστή ουρά, επιβεβαιώνουν για πολλοστή φορά την μορφολογία του σκύλου μας. Η σημασία του σκύλου στην τέχνη είναι σημαντική μας δείχνει όχι μόνο το ότι δέν πρόκειται για κάτι κοινό αλλά για ένα ζώο χρήσιμο όπως η μέλισσα όπως τα όμορφα άνθη που εξυμνούνται και γίνονται μέρος της πολιτισμικής ταυτότητας ενός τόπου. Αγαπημένο θέμα για την νοικοκυρά που το μεταφέρει στο κέντημα της μαζί με τα άλλα αγαπημένα πράγματα της αλλά και θέμα για την μούσα που τον κάνει τραγούδι και ευχάριστη ανάμνηση.
Κυνήγι Αίγαγρου
Ένας υπέροχος πίνακας δημιουργημένος από τον αγαπητό ζωγράφο κ. Ρουσσέτο Παναγιωτάκη με το αγαπημένο θέμα των προγόνων μας, το κυνήγι του Αίγαγρου. Έχει καταφέρει να δώσει την πραγματική εικόνα της σύλληψης του αγριμιού από τα σκυλιά και την προσπάθεια του κυνηγού να καταφέρει ένα καίριο χτύπημα στο ζώο. Ο πίνακας αυτός ανήκει στο Μουζουράκη Ευτύχη από τα Σκαφιδάκια Χανίων και βρίσκεται στην συλλογή του.
Από το ιστορικό αρχείο Κρήτης (Χανιά) υφαντό με σκυλιά
Χρυσοκέντητο Κρητικό ύφασμα (1600-1700) από το Αμερικανικό μουσείο υφασμάτων Textile Museum
Ριζίτικο
Ο Γίωργης με τον Άρχοντα εβγήκαν για κυνήγι
Και παίρνει ο Γίωργης το τζιφτέ κι Άρχοντας παίρνει σκύλες
Τ’ Άρχοντα οι σκύλες ήρθανε κι Άρχοντας δεν εφάνει
Μπαινόβγαινε η Αρχόντισσα το Γίωργη αναρώτα
-Για πέ μου Γίωργη Πάτερε, Γίωργη, Πατερογίωργη
Ηντά ‘καμες τον Άρχοντα το κύρη τω παιδίω μου
Αν είναι ομπρός να δέχομαι κι οπίσω να ‘νημένω
Πάλι και τονε σκότωσες να τονε μακαρίζω(πηγή: www.rizitiko.org Υπέυθυνος: Μουζουράκης Ευτύχης Σκαφιδάκια Κυδωνίας Χανίων)
ΟΜΟΡΦΟ ΝΙΟΣ ΕΠΗΓΑΙΝΕ ΕΙΣ ΣΕ ΛΑΓΟΥ ΚΥΝΗΓΙ
Ομορφονίος επήγαινε εις σε λαγού κυνήγι,
Πάνω σε πλάκα ανέβηκε ο νιος για να καθήσει,
Κι ήταν η πλάκα από βροχή κι ήταν κι οβρυασμένη.
Κι εγλίστρηξε ο κυνηγός κι έπεσε σ’ ένα λάκκο
Σαράντα μέρες έκαμε ο κυνηγός στο λάκκο
Κι απάνω στση σαράντα μια σέρνει φωνή μεγάλη.
Παιδία δεν είναι πά βοσκοί δεν είν’ αγριμολόγοι
Να ‘ρθουν επα να με’ βρουνε να πάρουν τ’ άρματα μου
Να πάρουν το τουφέκι μου και τη κουρνή μου σκύλα
Και σκούριασε η πιάστρα ντου.
(πηγή: www.rizitiko.org Υπέυθυνος: Μουζουράκης Ευτύχης Σκαφιδάκια Κυδωνίας Χανίων)
Πίνακας του Ρουσσέτου Παναγιωτάκη που αναπαριστά τον Δία με την Ευρώπη με τους γιούς τους Μίνωα, Ροδάμανθυ και Σαρπιδώνα. Φύλακας άγγελος ο Κρητικός σκύλος, έργο του Ήφαιστου για την φύλαξη του βρέφους Δία, της οικογένειας στην συνέχεια και κατόπιν της Ευρώπης. Στην μέση του πίνακα ο Ζαγρέας θεός της υπαίθρου και της άνοιξης και στην άλλη άκρη ο Κρόνος (χρόνος) έτοιμος να κατασπαράξει το επόμενο παιδί του από την Γέννα της Ρέας.